Fouilleren: wie mag wie fouilleren, en wat mag een beveiliger?

De exameneisen vragen dat je drie begrippen kunt beschrijven en onderscheiden: preventieve fouillering, veiligheidsfouillering en privaatrechtelijke fouillering. De eis zegt 'volgens het Wetboek van Strafvordering', maar de drie begrippen worden in de exameneisen niet aan een wetsartikel gekoppeld. Wij lezen de veiligheidsfouillering als de bevoegdheid in de Politiewet 2012 en het preventief fouilleren als die in de Wet wapens en munitie; dat is onze eigen lezing, niet iets wat SVPB zo schrijft. Het onderzoek aan lichaam en kleding staat wel in het Wetboek van Strafvordering.

De politieambtenaar die is aangesteld voor de politietaak, mag de kleding van personen onderzoeken, en de voorwerpen die zij bij zich dragen of met zich meevoeren. Dat mag als uit feiten of omstandigheden blijkt dat een onmiddellijk gevaar dreigt voor hun leven of veiligheid, of voor die van de ambtenaar of van anderen, en het onderzoek nodig is om dat gevaar af te wenden. Dat geldt bij de uitoefening van een wettelijke bevoegdheid of bij een handeling ter uitvoering van de politietaak (artikel 7 lid 3 Politiewet 2012).

Een persoon die hij gaat vervoeren of insluiten, mag de politieambtenaar aan zijn kleding onderzoeken op voorwerpen die gevaarlijk kunnen zijn voor hemzelf of voor anderen (lid 4). Het gebruik van deze bevoegdheden moet in verhouding tot het doel redelijk en gematigd zijn (lid 7). De minister kan bepalen dat ook aangewezen buitengewoon opsporingsambtenaren ze krijgen (lid 9).

Bij verstoring van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens, of bij ernstige vrees daarvoor, kan de burgemeester een gebied aanwijzen als veiligheidsrisicogebied. Dat kan met een bevoegdheid die de gemeenteraad hem bij verordening heeft gegeven (artikel 151b Gemeentewet), of in een onvoorziene, spoedeisende situatie voor ten hoogste twaalf uur (artikel 174b).

Buiten zo'n gebied mogen opsporingsambtenaren iemand alleen aan zijn kleding onderzoeken als daartoe redelijkerwijs aanleiding bestaat, bijvoorbeeld na een strafbaar feit waarbij wapens zijn gebruikt (artikel 52 lid 2 Wet wapens en munitie). In een veiligheidsrisicogebied kan de officier van justitie bevelen dat de bevoegdheid om iemand aan zijn kleding te onderzoeken op wapens of munitie tegenover een ieder kan worden uitgeoefend. Het bevel geldt voor ten hoogste twaalf uur (lid 3).

Op een luchthaven die de minister daarvoor heeft aangewezen, mogen opsporingsambtenaren en andere door de minister aangewezen personen iedereen te allen tijde aan zijn kleding onderzoeken, en ook de verpakking van goederen, met de reisbagage, en het vervoermiddel (artikel 52 lid 5).

Opsporingsambtenaren (artikel 141) en door de minister aangewezen categorieën van andere personen die met opsporing zijn belast, mogen een staande gehouden of aangehouden verdachte aan zijn kleding onderzoeken, en de voorwerpen die hij bij zich draagt, voor zover dat nodig is om zijn identiteit vast te stellen (artikel 55b lid 1 Sv).

Bij ernstige bezwaren tegen een verdachte kan de officier van justitie of de hulpofficier in het belang van het onderzoek bepalen dat hij aan zijn lichaam of kleding wordt onderzocht; een onderzoek in het lichaam kan alleen de officier van justitie bepalen, en een arts voert het uit (artikel 56 lid 1 en 2). Die onderzoeken gebeuren op een besloten plaats en zo mogelijk door iemand van hetzelfde geslacht (lid 3). De overige opsporingsambtenaren mogen een aangehouden verdachte tegen wie ernstige bezwaren bestaan, aan zijn kleding onderzoeken (lid 4).

Geen van deze artikelen geeft een bevoegdheid aan een ieder, zoals artikel 53 Sv dat bij aanhouden op heterdaad wel doet. Op een aangewezen luchthaven mogen naast opsporingsambtenaren alleen personen die de minister daarvoor heeft aangewezen, iemand aan zijn kleding en zijn bagage onderzoeken (artikel 52 lid 5 Wet wapens en munitie): die bevoegdheid volgt uit de aanwijzing, niet uit je werk als beveiliger. Als beveiliger mag je een verdachte op heterdaad aanhouden; daarna lever je hem onverwijld over aan een opsporingsambtenaar, met de bij hem aangetroffen voorwerpen (artikel 53 lid 1 en 3). Hem fouilleren of zijn tas doorzoeken staat niet in artikel 53.

Een beveiliger die ook buitengewoon opsporingsambtenaar is, is een ander geval. Een opsporingsambtenaar mag in de regel geen werk doen voor een beveiligingsorganisatie; uitzonderingen zijn buitengewoon opsporingsambtenaren bij een beveiligingsorganisatie, of een onderdeel daarvan, die de minister als categorie of eenheid heeft aangewezen, en een ontheffing van de minister (artikel 5 lid 2 tot en met 4 Wpbr; artikel 142 Sv). Deze pagina gaat over de beveiliger zonder opsporingsbevoegdheid.

Privaatrechtelijke fouillering hoort volgens de exameneisen bij de stof, maar geen van de wetten op deze pagina regelt haar, en we hebben er geen andere openbare bron voor die we kunnen gebruiken. Wanneer zij is toegestaan en onder welke voorwaarden, kunnen we hier dus niet onderbouwen. Kijk daarvoor in je lesmateriaal of vraag het je docent.